Skip to content

ΘΕΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ «ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ» ΤΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ

Νοέμβριος 5, 2010

 

Εισήγηση στην «Αντισύνοδο Παιδείας» που οργανώθηκε από την ΠΟΣΔΕΠ την 1 Μάρτη 2003, ως απάντηση στη «Σύνοδο Παιδείας» των υπουργών της ΕΕ στο Λαγονήσι. Το κείμενο περιλαμβάνεται στο βιβλίο μου «Θέλουμε Παιδεία;», εκδόσεις Νήσος, Αθήνα, 2007.

Εισαγωγή

Η αξιολόγηση των Πανεπιστημίων προβάλλεται από ορισμένους σαν πανάκεια, ενώ άλλοι αρνούνται να τη συζητήσουν καν. Το θέμα αυτό θα τεθεί σύντομα, απ’ ότι φαίνεται. Η συζήτηση θα γίνει, και είναι σίγουρο ότι σ’ αυτήν θα συμμετάσχουν και διάφοροι πανεπιστημιακοί σαν άτομα. Καλό είναι επομένως να μη λείπουν απ’ αυτήν οι συλλογικοί φορείς των πανεπιστημιακών. Πόσο μάλλον όταν έχουν κάτι να πουν.

Και έχουν να πουν, γιατί οι διαδικασίες αξιολόγησης δεν είναι ξένες για τους πανεπιστημιακούς δάσκαλους: Είναι και αξιολογητές (της προόδου των σπουδαστών τους), και αξιολογούμενοι (κρίνεται και το έργο τους σε κάθε δημοσίευση, και οι ίδιοι σε κάθε διαδικασία εξέλιξης).

Η εισήγηση αυτή εντάσσεται στα πλαίσια αυτής της συζήτησης. Ξεκινά από απόψεις που εκφράστηκαν κυρίως (αλλά όχι μόνον) μέσα στη Συσπείρωση Πανεπιστημιακών. Γι αυτό και ο υπογράφων χρησιμοποιεί πρώτο πληθυντικό πρόσωπο, ελπίζοντας ότι αρκετοί συνάδελφοι θα οικειοποιηθούν αυτές τις απόψεις ή/και θα συμβάλουν στην παραπέρα διαμόρφωσή τους. Σκοπός της εισήγησης είναι να καταλήξει σε προδιαγραφές που οφείλει να ικανοποιεί η όποια πρόταση αξιολόγησης μας παρουσιαστεί στο άμεσο μέλλον. Το κριτήριό μας είναι απλό: Καλωσορίζουμε ότι βοηθά την υπόθεση της Παιδείας – Αντιμαχόμαστε ότι την ξεστρατίζει – Η αξιολόγηση βοηθά ή ξεστρατίζει;

Γενικά

Αξιολόγηση σημαίνει κρίση, και μάλιστα σύγκριση, σύγκριση ανάμεσα σ’ αυτό που υπάρχει και σ’ αυτό που επιδιώκεται να υπάρχει. Υπάρχει επομένως κάποιο αποδεκτό πρότυπο (ή θεωρητική κατασκευή), με το οποίο συγκρίνεται αυτό που αξιολογείται. Προφανώς, αξιολογητές με διαφορετικά πρότυπα καταλήγουν σε διαφορετικά συμπεράσματα.

Κάθε αξιολόγηση έχει ένα πόρισμα. Το καίριο ερώτημα που μπαίνει είναι το για ποιο λόγο γίνεται η αξιολόγηση, ποια θα είναι η χρήση του πορίσματός της. Η χρήση του πορίσματος είναι αυτή που καθορίζει τη δομή του, τα ερωτήματα που θα θέσει, τον τύπο των απαντήσεων που θα δοθούν. Αντίστροφα, αν κανείς εξετάσει το πόρισμα μιας αξιολόγησης, μπορεί να καταλάβει για ποιο λόγο γίνεται αυτή.

Η αξιολόγηση μιας κοινωνικής λειτουργίας μπορεί να έχει, σχηματικά, δύο στόχους: να την βοηθήσει ή να την βαθμολογήσει (συν οτιδήποτε άλλο αυτό συνεπάγεται).

Το πώς μια αξιολόγηση μπορεί να βοηθήσει είναι απλό: Μια αποστασιοποιημένη ματιά ελέγχει και διατυπώνει τι δεν πάει καλά, προτείνει βελτιώσεις.

Όσο για τη βαθμολόγηση, είναι σαφές ότι χρησιμοποιείται συνήθως για να κατατάξει, να ανταμείψει τους «καλούς» και να τιμωρήσει τους «κακούς», να μοιράσει κονδύλια και άλλες απολαβές.

Οι δύο αυτοί στόχοι μιας διαδικασίας αξιολόγησης είναι ανταγωνιστικοί μεταξύ τους: Η βαθμολόγηση υπονομεύει την παροχή βοήθειας. Θα το δούμε πιο διεξοδικά στην περίπτωση που μας ενδιαφέρει άμεσα, την αξιολόγηση των Πανεπιστημίων.

Τι καλείται να αξιολογηθεί.

Μπορούμε να ορίσουμε το υπό αξιολόγηση κοινωνικό μέγεθος, δηλαδή το περιεχόμενο της δουλειάς μας, ως:

Παραγωγή γνώσης – Μετάδοση γνώσης – Διαμόρφωση υπεύθυνων και σκεπτόμενων ατόμων.

Η κοινωνική αυτή λειτουργία απειλείται από διάφορους κινδύνους, τόσο σε προσωπικό, όσο και σε συλλογικό επίπεδο. Σε προσωπικό επίπεδο μπορούμε σχηματικά να αναφέρουμε τα εξής:

Ρουτίνα – αποτελμάτωση – απολίθωση

Μόδα – εφήμερο – κυνήγι εντυπώσεων

Εκτροπή προς κοινωνική προβολή – χρηματική αμοιβή

και σε συλλογικό επίπεδο:

Συσσώρευση προσωπικών αδυναμιών

Υποταγή σε εξωτερικές επιταγές (έμμεσες ή άμεσες, θεσμικές ή εξωθεσμικές)

Υιοθέτηση πολιτικής που οδηγεί αλλού

Τι κίνδυνοι παρουσιάζονται μέσα σε μια διαδικασία αξιολόγησης;

Τέτοιοι κίνδυνοι υπάρχουν. Γνωρίζουμε ότι η παρατήρηση επιδρά πάνω στο παρατηρούμενο μέγεθος ακόμα και στη Φυσική (π.χ. ένα ηλεκτρόνιο συμπεριφέρεται είτε ως σωματίδιο είτε ως κύμα, ανάλογα με το ποια ιδιότητά του μετριέται), πόσο μάλλον στις κοινωνικές συμπεριφορές. Έτσι, λοιπόν, βλέπουμε ότι:

>         Τα κριτήρια αξιολόγησης μετασχηματίζουν το αξιολογούμενο μέγεθος (π.χ. ένα μάθημα που δεν εξετάζεται στις πανελλήνιες εξετάσεις υποβαθμίζεται).

>         Η ικανοποίηση των κριτηρίων γίνεται το ζητούμενο σε βάρος των υπολοίπων.

>         Η κατάταξη σε σχέση με ποσοτικά κριτήρια ιεραρχεί τα ιδρύματα

Αντιστοιχία σε επιδοτήσεις, κτλ.

Το χρήμα οδηγεί σε ενίσχυση των ανισοτήτων

>         Η υιοθέτηση κριτηρίων ενέχει αυθαιρεσία (διακριτοποιείται το συνεχές;)

Επιπλέον δημιουργούνται πρόσθετοι ιεραρχικοί θεσμοί, δηλαδή οι ίδιες οι επιτροπές αξιολόγησης. Αυτό ενέχει τους εξής κινδύνους:

<         Τάση των κρινομένων να γίνουν αρεστοί (πρόσθετη κοινωνική καταξίωση)

<         Οι μόνιμοι αξιολογητές κινδυνεύουν να γραφειοκρατικοποιηθούν (χάνουν την ικανότητα να κρίνουν)

<         Όσο πιο μόνιμοι οι αξιολογητές τόσο πιο ανελαστικά τα κριτήρια (ποιος θα αξιολογεί τους αξιολογητές;)

<         Οι εξωπανεπιστημιακοί αξιολογητές  είναι φορείς εξουσίας. Ενισχύουν την τάση να εξαρτηθούν άμεσα τα ιδρύματα από τους κοινωνικά ισχυρούς και να υπαγορευθεί η πορεία τους.

Φαίνεται σαφώς από τα παραπάνω, ότι η αξιολόγηση των Πανεπιστημίων ενέχει κινδύνους, τόσο από τη χρήση της όσο κι από την ίδια τη διαδικασία με την οποία πρόκειται να διενεργηθεί. Εφόσον η αξιολόγηση μας προτείνεται σα φάρμακο, ας μην ξεχνάμε ότι, όταν οι παρενέργειες υπερβαίνουν τις θεραπευτικές ιδιότητες, το φάρμακο βλάπτει, δεν ωφελεί.

Αν θέλουμε λοιπόν η αξιολόγηση να βοηθήσει κι όχι να βαθμολογήσει, πρέπει να ελαχιστοποιήσουμε τους παραπάνω κινδύνους, υιοθετώντας ορισμένες προδιαγραφές.

Σε τι λέμε ναι και σε τι λέμε όχι

Ναι στις πολλαπλές επιθεωρήσεις σε άτακτα χρονικά διαστήματα (πχ 2-3 το χρόνο από διαφορετικούς αξιολογητές)

Όχι στην τυποποίηση των κριτηρίων, (όχι)2 στην ποσοτικοποίησή τους

Ναι στη διατύπωση προτάσεων βελτίωσης και στην επισήμανση των αδυναμιών, με αποδέκτες τόσο το αξιολογούμενο ίδρυμα, όσο και την προϊσταμένη αρχή.

Όχι στη σύνταξη τεχνικών δελτίων, στη βαθμολόγηση και στην κατάταξη των ιδρυμάτων.

Ναι στους πανεπιστημιακούς αξιολογητές – όχι στους εξωπανεπιστημιακούς

Ναι στους αξιολογητές με πείρα, προτεινόμενους από τους ομότεχνούς τους

Όχι στους επαγγελματίες αξιολογητές: μικρή θητεία (εξάμηνο – έτος) χωρίς άμεση ανανέωση, όχι πρόσθετες υλικές απολαβές (μόνο οδοιπορικά για εκτός έδρας και απαλλαγές από καθήκοντα εντός έδρας).

Φυσικά, αυτές οι προδιαγραφές αποτελούν μια πρώτη προσέγγιση. Επιδέχονται συζήτηση και βελτίωση. Και δεν αποτελούν πανάκεια. Μόνη εγγύηση ότι οι επερχόμενες προτάσεις αξιολόγησης δεν θα είναι επιβλαβείς, είναι η επαγρύπνηση των πανεπιστημιακών.

Advertisements
No comments yet

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: