Skip to content

Αποχαιρετισμός στα θρανία

Ιανουαρίου 3, 2011

Αντιφώνηση

στην αποχαιρετηστήρια τελετή της Συγκλήτου του Πολυτεχνείου

για τη συνταξιοδότηση της κλάσης μου (28/9/2010)

 

Κύριε Πρύτανη, κύριοι συνάδελφοι, αγαπητοί φίλοι, φοιτητές παρόλο που ήρθατε για άλλα θέματα, ευχαριστώ που είσαστε εδώ. Ευχαριστώ την κυρία Πρόεδρο για τα λίγα που είπε ότι θα πει και ήταν πάρα πολλά.

Είναι μια στιγμή απολογισμού. Κλείνω είκοσι τρία χρόνια στο Ίδρυμα, σαράντα τρία χρόνια επαγγελματικής σταδιοδρομίας, σαράντα εννέα χρόνια από τότε που άφησα το σχολείο και πήγα στο Πανεπιστήμιο, το οποίο δεν εγκατέλειψα. Σχεδόν μισός αιώνας. Δεν είναι ακριβώς μισός αιώνας. Τι να κάνουμε; Είναι το τετράγωνο του 7, για όσους αγαπούν τους στρογγυλούς αριθμούς ή την αριθμολογία και τα λοιπά. Είναι και αυτό μια παρηγοριά.

Ένας απολογισμός είναι αναγκαστικά προσωπικός, αυτή τη στιγμή, αλλά δεν είναι κάτι που αφορά μόνο εμένα. Αφορά και το Ίδρυμα, τι έκανα εγώ μέσα στο Ίδρυμα. Αφορά και το αντικείμενο του επαγγέλματος, τη δουλειά.

Όσα θα πω είναι προσωπικές απόψεις και όποιος θέλει τις συμμερίζεται. Φαντάζομαι επειδή οι ίδιες καταστάσεις γεννούν ίδια αποτελέσματα αρκετοί τις συμμερίζονται. Αλλά και αρκετοί δεν τις συμμερίζονται γιατί δεν είμαστε όλοι πανομοιότυποι.

Έχω το εξής χαρακτηριστικό: ότι έχω εκλεγεί σε διάφορες θέσεις, είτε συνδικαλιστικές, είτε διοικητικές, επομένως οι συνάδελφοί μου θεώρησαν ότι τους εκπροσωπώ. Από την άλλη μεριά, και θα το δείτε στη συνέχεια, υπάρχουν πράγματα στα οποία αισθάνομαι ότι δεν εκπροσωπώ παρά μονάχα τον εαυτό μου. Και κάποιες πρωτοβουλίες τις οποίες είχα έπεσαν σε μια γενική αμηχανία του τύπου: «Ναι, παιδί μου, καλά τα λες, αλλά πού να τρέχεις τώρα;».

Δεν θέλω να πω «Τι ωραία που τα πήγαμε! Τι καλά που τα πήγαμε!». Αντίθετα. Αυτό το οποίο με ενδιαφέρει είναι το τι δεν πήγε καλά. Σε όλο αυτό το διάστημα, του μισού αιώνα, τι δεν πήγε καλά; Τι θα ήθελα, τι θα θέλαμε να είχε πάει καλύτερα και γιατί δεν πήγε καλά; Και αναγκαστικά θα υπάρξει μια παλάντζα ανάμεσα στο υποκειμενικό και στο περί τα κοινά.

Θα ξεκινήσω από κάποιες λεπτομέρειες. Θα αναφερθώ σε κάποια παραδείγματα τα οποία είναι λεπτομέρειες. Είναι οι λεπτομέρειες ασήμαντες; Είναι οι λεπτομέρειες σημαντικές; Επειδή μιλάμε για την επιστήμη, η επιστήμη πάρα πολλές φορές προχώρησε ακριβώς επειδή ασχολήθηκε με τις λεπτομέρειες.

Επειδή οι κινήσεις των πλανητών κάνουν παλινδρόμηση φτάσαμε στο ηλιοκεντρικό σύστημα. Επειδή στην τροχιά του Oυρανού υπήρξαν παρεκκλίσεις από τη θεωρία, ο Le Verrier και ο Adams, με διαφορά δύο ημερών έφτασαν στο συμπέρασμα ότι πρέπει να υπάρχει και κάποιος άλλος πλανήτης έξω από τον Ουρανό και είπαν: «Στρέψτε τα τηλεσκόπιά σας προς τα εκεί», το 1840 τόσο, και ανακαλύφθηκε ο Ποσειδών.

Άρα, όποιος μιλάει για λεπτομέρειες, αν τις θεωρεί σημαντικές θα πρέπει να πει γιατί είναι σημαντικές και τι σημασία έχουν.

Σε τρεις λεπτομέρειες λοιπόν θα αναφερθώ.

Η μία είναι όταν δύο φορές μου συνέβη, ο λογαριασμός του τηλεφώνου μου στο Ίδρυμα να ξεπεράσει το επιτρεπόμενο όριο κατά τρία ευρώ (3 €) ή κατά επτά ευρώ (7 €), αριθμούς κάτω των δέκα ευρώ, οπότε κόπηκε το εξωτερικό τηλέφωνο και έπρεπε να πάω να καταβάλω τέσσερα ολόκληρα ευρώ (4 €) στη μία Υπηρεσία να μου δώσουν ένα χαρτί να πάω στην άλλη Υπηρεσία να σφραγιστεί και να πάω στην τρίτη Υπηρεσία, ούτως ώστε να επανέλθει το τηλέφωνο.

Θεωρώ ότι μία τέτοια γραφειοκρατία δεν επιτρέπεται σε ένα Ίδρυμα σαν το Πολυτεχνείο. Θεωρώ ότι μπορούσε κάλλιστα είτε το χρέος να περνάει στον επόμενο λογαριασμό, είτε όταν φτάσει στο 90% του ορίου να σου έρχεται μία ειδοποίηση: «Πρόσεχε πόσα τηλέφωνα κάνεις». Και όλα αυτά είναι τεχνικά εφικτά. Αλίμονο για το Ίδρυμα αν αυτά δεν είναι τεχνικά εφικτά. Αν παίρνουμε έτοιμα προγράμματα και δεν μπορούμε να παρέμβουμε σε αυτά: Αλίμονο. Είμαστε το πρώτο Τεχνολογικό Ίδρυμα της χώρας. Άρα θεωρώ ότι αυτά είναι τεχνικά εφικτά. Αλλά πού να τρέχεις;

Άλλο παρόμοιο παράδειγμα. Από την εποχή της Υπουργίας Σουφλιά καλούμαστε όλοι να υποβάλουμε δηλώσεις, στις οποίες λέμε ότι δικαιούμαστε να παίρνουμε τα επιδόματα, διότι δεν έχουμε άλλη εργασία. Πράγμα το οποίο φαίνεται από τις καταστάσεις που υποβάλλει το Πολυτεχνείο στο Υπουργείο. Και πράγματι σχεδόν  όλοι υπέβαλλαν: Τουλάχιστον στο Τμήμα μου, στη Σχολή μου, δύο (2) άτομα ήμασταν που δεν τις υποβάλλαμε, ο μακαρίτης ο Παπαργυρόπουλος και εγώ. Δύο (2) όλοι κι όλοι , ο ένας μάλιστα από αυτούς και τέως Πρόεδρος του Τμήματος, έτσι; Και όλοι οι άλλοι έλεγαν: «Εντάξει, παιδί μου. Είναι σημαντικό αυτό το πράγμα;». Και αντί της ζητούμενης δήλωσης, υπέβαλα την εξής: «αυτή η δήλωση είναι άχρηστη και υποτιμητική, διότι κανένας απατεώνας δεν θα δηλώσει ότι είμαι απατεώνας». Μου θύμιζε τα χαρτιά που σε έβαζαν παλιά να υπογράψεις, όταν πήγαινες στην Αμερική, που σου έλεγαν να δηλώσεις ότι δεν θα επιχειρήσεις να σκοτώσεις τον Πρόεδρο των Ηνωμένων Πολιτειών. Ούτως ώστε όταν το κάνεις να σε πάνε όχι μόνο για φόνο, αλλά και για ψευδή δήλωση.

Αλλά δεν έγινε τίποτα ούτως ώστε αυτές οι δηλώσεις να καταργηθούν και αναρωτιέμαι πόσες στοίβες δηλώσεων υπάρχουν αυτή τη στιγμή στο Υπουργείο και πόσες από αυτές έχουν φάει τα ποντίκια. Τις πολτοποίησαν; Ίσως. Δεν ξέρω.

Γιατί τα λέω αυτά; Γιατί όταν σηκώνεις τους ώμους και λες: «Άντε μωρέ, πού να τρέχεις» εθίζεσαι. Η υποταγή στο ασήμαντο εθίζει για την υποταγή στο σημαντικό. Όταν συνηθίζεις να σκύβεις το κεφάλι, λέγοντας: «Δε βαριέσαι», όταν σου κόβουν μετά τον 13ο και τον 14ο μισθό έχεις ξεχάσει να αντιδράς. Είναι εθιστικό πράγμα.

Ένα τρίτο, επίσης λεπτομέρεια. Ασχολήθηκα με την αναπροσαρμογή του όρκου των Διδακτόρων. Όταν ο Διδάκτορας ορκίζεται, το κάνει σε ένα πανηλίθιο ιδίωμα το οποίο (ευτυχώς!) δεν καταλαβαίνει γιατί δεν λέει τίποτα. Λέει ότι «θα είμαι καλός άνθρωπος και καλός ερευνητής, καλός επιστήμων». Ευτυχώς που δεν το καταλαβαίνει. Σε αρχαία γλώσσα. Ο νέος όρκος πέρασε από τη Σχολή, κόπηκε στη Σύγκλητο.  Επειδή, πού να το αλλάζεις;

Έχει τόσο μεγάλη σημασία;  Ναι, έχει κάποια σημασία.

Δεν θα μακρηγορήσω γιατί τα έχω αναπτύξει αυτά και στη Σύγκλητο, τα έχω καταθέσει και γραπτά.

Οι αρχαίοι ημών πρόγονοι είχαν τον όρκο. Σε χώρες προηγμένες, με πανεπιστημιακή παράδοση αλλού υπάρχει ο όρκος, αλλού δεν υπάρχει ο όρκος. Όπου όμως υπάρχει ο όρκος ασχολείται επί της ουσίας, λέει τι εστί δεοντολογία. Στον όρκο των Αθηναίων Εφήβων δεν έλεγαν: «Θα είμαστε καλοί πατριώτες, θα έχουμε θάρρος και κουράγιο». Έλεγαν: «Ουκ εγκαταλείψω τον παραστάτη», δεν θα εγκαταλείψω το διπλανό μου. Το έκαναν λιανά. Έλεγαν: «Θα πολεμήσω όποιον προσπαθήσει να καταστρατηγήσει τους νόμους που υπάρχουν και τους νόμους που θα ψηφίσουν το πλήθος». Η λέξη που χρησιμοποιεί είναι το «πλήθος».  «Αμυνώ δε και μόνος και μετά πολλών». Τα κάνει λιανά. Ο όρκος του Ιπποκράτη επίσης.

Ένας όρκος πρέπει να καθορίζει τη δεοντολογία. Ειδεμή η τελετουργία είναι άχρηστη. Η έννοια της τελετουργίας, αυτή καθεαυτή, είναι πάρα πολύ επικίνδυνη, διότι η τελετή έχει πάντοτε την τάση να υποκαθιστά την ουσία. Και όλοι μας από μικρά παιδιά στους πανηγυρικούς βαριόμασταν.

Κάποτε στο σχολείο, σε έναν πανηγυρικό που μιλούσα στο διπλανό μου, σηκώθηκε ο Διευθυντής και μου είπε από καθέδρας: «Αγγελόπουλε ασυνείδητε, βγες έξω. Πώς τολμάς και μιλάς;». Και φαντάζομαι σε όλους έχει τύχει ένα τέτοιο πράγμα. Από τότε μου έχει μείνει. Και πήρα αποβολή, βέβαια.

Όταν το σύμβολο υποκαθιστά την ουσία κάτι δεν πάει καλά. Οδηγούμαστε σιγά – σιγά σε κάτι άλλο, σε μια τυραννία.

Όταν ήμουν στη Γαλλία, πριν από τη Χούντα, όταν ρώταγες κάποιον: «Τι κάνεις εδώ;» σου απαντούσε: «Μαθηματικά, Βυζαντινή Αρχαιολογία, Ωκεανογραφία» ή οτιδήποτε άλλο. Μετά τη Χούντα παρατήρησα την εξής αλλαγή: Στην ίδια ερώτηση σου απαντούσαν, «Διδακτορικό, D.E.A, A.E.A.» ή οτιδήποτε άλλο τίτλο θέλεις. Δεν ενδιέφερε το αντικείμενο. Ενδιέφερε ο τίτλος.

Έχει μία σημασία αυτό το πράγμα. Έχει μία σημασία ότι τυποποιείς τη γνώση. Δεν είναι το ενδιαφέρον το οποίο μετράει, (γιατί όταν λες «σπουδάζω Αρχαιολογία» δηλώνεις ότι σε ενδιαφέρει κάτι), αλλά είναι η καριέρα. Και αυτό, σιγά – σιγά και από πάνω κατευθυνόμενο, αλλά και διότι ο κόσμος το αποδέχεται, αυτό είναι η τυποποίηση.

Η τυποποίηση, η οποία σκοτώνει την ουσία και μπορεί κανένας να κάνει και διάφορες προεκτάσεις ως προς την αξιολόγηση, όπου καλούμαστε να αξιολογηθούμε όλοι, είτε σχολικά, είτε ως επαγγελματικός χώρος, μπαίνοντας σε μια μονοδιάστατη κλίμακα «πρώτος, δεύτερος, τρίτος, εκατοστός εικοστός πρώτος». Και να χαίρεσαι διότι από τεσσαρακοστός έβδομος πήδηξες δώδεκα (12) θέσεις και πήγες τριακοστός πέμπτος.

Η ουσία σε όλα αυτά χάνεται. Και οποιοσδήποτε έχει κάνει λίγα μαθηματικά ξέρει ότι δεν μπορεί ένα πολυπαραμετρικό φαινόμενο να μπει σε μονοδιάστατη κλίμακα χωρίς να χαθεί ουσία. Πόσο μάλλον όταν οι διαστάσεις της ανθρώπινης εμπειρίας και της ανθρώπινης ζωής είναι άπειρες.

Και αυτό με οδηγεί στο να φύγω από τις λεπτομέρειες και να πάω στην ουσία του προβλήματος. Τι δεν πάει καλά. Τι δεν πάει καλά στην εκπαιδευτική διαδικασία. Και θα ξεκινήσω από ένα σύμπτωμα. Τα συμπτώματα είναι ενδεικτικά. Τα συμπτώματα από μόνα τους δεν θεραπεύονται συμπτωματολογικά, αλλά οδηγούν τη σκέψη.

Το σύμπτωμα στο οποίο θα αναφερθώ είναι οι ουρές. Οι ουρές που σχηματίζονται με την αποτυχία στις εξετάσεις. Είναι η μετατροπή του Ιδρύματος και όλου του εκπαιδευτικού ελληνικού συστήματος σε ένα εξεταστικό κέντρο τεραστίων διαστάσεων και μικρά εξεταστικά κέντρα κατά τόπους.

Δεν έχω λύση σε αυτό το πρόβλημα. Αν είχα λύση τουλάχιστον σε προσωπικό και σε τοπικό επίπεδο θα την είχα εφαρμόσει. Αλλά παρατηρώ ότι από το 1978 μέχρι σήμερα έχουμε συνεχώς αλλαγές του εξεταστικού. Από ό,τι διάβασα στον τύπο χτες – σήμερα (δεν ξέρω πότε ήταν στο διαδίκτυο) πάλι προσανατολίζονται σε αλλαγή του εξεταστικού συστήματος, λόγω της μεγάλης βεντάλιας ανάμεσα στους αριστούχους και στους κατώτερους.

Και το θέμα είναι, άντε άλλη μία. Και τι θα βγει; Απολύτως τίποτα. Διότι εξετάσεις τι σημαίνει; Αν ο κόσμος μαθαίνει μόνο και μόνο για τις εξετάσεις, και έτσι έχουν εθιστεί τα παιδιά, όταν την πρώτη βδομάδα που είμαι στην τάξη μου κάνουν τις ερωτήσεις: «Τι από όλα αυτά θα πέσει στις εξετάσεις;», κάτι δεν πάει καλά. Βεβαίως η δική μου απάντηση είναι «ό,τι λέει το βιβλίο, ό,τι έχω πει στον πίνακα και ό,τι δεν έχω πει αλλά έχω σκεφτεί».

Ταράζονται. Δεν ξέρω πόσο μπορώ να τους ταράξω. Δεν ξέρω. Προσωπικά δεν ξέρω αν έχω αποτύχει ή επιτύχει. Και δεν έχει και τόσο μεγάλη σημασία. Δεν έχω, δεν έχουμε κατορθώσει αυτό το πράγμα να το αλλάξουμε. Μπήκα λέγοντας ότι θέλω να κάνω μάθημα για το 80% της τάξης και είναι ζήτημα αν με παρακολουθεί το 30% της τάξης.

Είναι δύσκολο μάθημα τα Μαθηματικά. Ενδεχομένως. Πώς μπορώ να το βελτιώσω αυτό; Δεν ξέρω. Δηλαδή, μπορώ να τους βάλω την εξής ερώτηση: «Πόσα γράμματα έχει η λέξη ‘‘Μαθηματικά’’;». Θα μετρήσουν, θα απαντήσουν, θα πάρουν όλοι 10. Λύθηκε τίποτα; Πώς συμβαδίζει η διδασκαλία; Γιατί έχουμε μόνο αμφιθέατρα και δεν έχουμε μικρές τάξεις, όπου η νέα γνώση να μπαίνει υπό τύπου ερωτήματος;

Αυτό είναι κάτι, το να φτιάξουμε φροντιστηριακά μαθήματα, το οποίο έχει αποφασιστεί στον Τομέα Μαθηματικών, εδώ και τέσσερα – πέντε χρόνια αν θυμάμαι καλά, και το οποίο βεβαίως ουδέποτε ακόμα έχει εφαρμοστεί. Αυτό δεν είναι κάτι το οποίο ήταν μία φαεινή ιδέα δική μου. Ήταν μία προσαρμογή στα ελληνικά δεδομένα του γαλλικού συστήματος, στο οποίο έχω φοιτήσει. Γιατί αυτά τα πράγματα δεν γίνονται; Πού να τρέχεις στα μικρά; Πού να τρέχεις και στα μεγάλα; Δεν ξέρω αν έχουμε τη δυνατότητα.

Έχουμε αυτή τη στιγμή φτάσει – και τελειώνω – σε μία νίκη του συμβόλου επί της ουσίας. Για να αλλάξει αυτό το πράγμα χρειάζονται πολλά. Δεν είναι της στιγμής. Χρειάζεται σκέψη. Χρειάζεται το επάγγελμα του δασκάλου να είναι ένα σκληρό επάγγελμα, από το Νηπιαγωγείο μέχρι το Πανεπιστήμιο, με κοινωνική καταξίωση, άνθρωποι από τους οποίους να ζητάμε πολλά και να τους προσφέρουμε πολλά ως σύστημα και ως κοινωνία. Πράγμα το οποίο δεν κάνουμε. Πρέπει, πιστεύω, να μην είναι η Παιδεία εκμάθηση συνταγών, αλλά να μάθουμε να ρωτάμε «γιατί».

Αυτό το βλέπουμε ακόμα και στα πιο ανήσυχα πνεύματα: Έχουν μάθει, διότι έτσι τα έχουμε διδάξει, να λειτουργούν με στερεότυπα, και να μην βάζουν αυτό που λέγαμε παλιά «φαντασία» στην εξουσία.

Αλλά παρόλα αυτά είμαι αισιόδοξος. Για έναν πολύ απλό λόγο. Γιατί το ανθρώπινο μυαλό είναι σαν το νερό. Όπου βρίσκει χαραμάδα περνάει.

Ευχαριστώ.

Advertisements
No comments yet

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: