Skip to content

Μάης 68 – 1

Ιουνίου 21, 2011

Συνέντευξη στην Εποχή, 11-05-2008

Ο Μάης του ΄68 συνεχίζει, είναι πάντα η αρχή

Κι ο μήνας Μάης δεν θα ξανάρθει ποτέ,
από σήμερα έως το τέλος αυτού του κόσμου του θεάματος,
δίχως να μας θυμηθούν

«η κοινωνία του θεάματος»
Γκυ ΝΤΕΜΠΟΡ

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΜΕ ΤΟΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗ ΤΟΥ ΕΜΠ ΒΕΝΙΟ ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟ

Ο Μάης των φοιτητών, των προλεταρίων της γενικής απεργίας και των καταλήψεων. Ο Μάης των τοίχων που μιλούσαν, των οδοφραγμάτων που έκλειναν λεωφόρους και άνοιγαν δρόμους. Ο Μάης που αντηχούσε στο Βερολίνο, στην Πράγα, στο Μεξικό και στο Τορίνο, αναπτέρωσε τις ελπίδες και την κριτική στάση στον υπαρκτό καθημερινό κόσμο, στους νόμους και τις προφανείς αλήθειες. Σήμερα, 40 χρόνια μετά, ο Μάης συνεχίζει τη διαδρομή του. Με αυτή την ευκαιρία η «Εποχή» συζήτησε με έναν άνθρωπο που έζησε από κοντά και ενεργά το κλίμα της εξέγερσης. Πρόκειται για τον καθηγητή του ΕΜΠ Βένιο Αγγελόπουλο, ο οποίος γυρνά πίσω τις σελίδες, αλλά ταυτόχρονα μας εξηγεί ότι ο «Μάης» ζει και στους σημερινούς δρόμους.

Τη συνέντευξη πήραν η Κυριακή Κλοκίτη και ο Μπάμπης Κοβάνης

Να ξεκινήσουμε από τον χαρακτήρα του κινήματος. Ποιες ήταν οι ιδιαιτερότητες και το καθοριστικό στοιχείο στο γαλλικό Μάη.

Θάλεγα, βασικά, η μαζικότητά του και η διαταξικότητά του: Ενώ ξεκίνησε από μια φοιτητική θρυαλλίδα, από ένα ασήμαντο γεγονός, γρήγορα πήρε τεράστιες διαστάσεις, αγκαλιάζοντας ολόκληρη τη φοιτητική νεολαία. Και ενώ ήταν περιορισμένο στους φοιτητές που αποτελούν ένα γκέτο, αν λάβουμε υπόψη μας τον ταξικό χαρακτήρα της παιδείας στη Γαλλία, επεκτάθηκε στην εργατική τάξη.

Όμως, το ξέσπασμα που πήρε μαζικό χαρακτήρα δεν ήταν τυχαίο, είχαν προηγηθεί φοιτητικοί και εργατικοί αγώνες σε άλλες χώρες, διαδηλώσεις για το Βιετνάμ..

Παντού σε όλη την Ευρώπη υπήρχαν επιτροπές στήριξης του αγώνα του Βιετνάμ. Σε όλες τις χώρες της Ευρώπης και την Αμερική οι φοιτητές είχαν εξεγερθεί.
Εκεί είχε ξεκινήσει και ο αγώνας κατάργησης των φυλετικών διακρίσεων…και λίγο πριν το Μάη δολοφονήθηκε ο Μάρτιν Λούθερ Κινγκ
Πράγματι υπήρχε το αντιρατσιστικό κίνημα. Και να μη λησμονούμε τους Μαύρους Πάνθηρες: Δεν είχαν θέσει απλώς το πρόβλημα, αλλά είχαν περάσει στην πράξη, δηλαδή στην αυτο-οργάνωση μέσα στα γκέτο. Επρόκειτο για μια ενέργεια ποιοτικά διαφορετική από τις διαμαρτυρίες και τις πορείες και γι’ αυτό εξάλλου τους διέλυσαν τελείως. Φαινομενικά αναταραχές, λοιπόν, υπήρχαν παντού. Στη Γαλλία, όμως, είχαμε τους εργάτες -εννέα εκατομμύρια- που επί τρεις βδομάδες απεργούσαν συνεχώς. Ήταν η μεγαλύτερη απεργία που έγινε ποτέ. Το ερώτημα είναι, ποια είναι η ειδοποιός διαφορά; Τι ήταν αυτό που τους ένωσε; Ήταν απλώς η συγκυρία; είναι κάτι βαθύτερο;

Και ποιο είναι αυτό. Οι οργανώσεις της νεολαίας ή οι κοινοί αγώνες της CGT και UNEF που προηγήθηκαν;

Παντού είχαμε αγώνες και διαδηλώσεις, αυτό δεν αρκεί. Παντού υπήρχαν οργανώσεις της άκρας αριστεράς, μαοϊκοί, τροτσκιστές, διαφωνούντες, ιταλοκομμουνιστές, αλλά μόνο στη Γαλλία παρουσιάστηκε αυτό το φαινόμενο. Άρα θα πρέπει να δούμε γιατί συνέβη ειδικά αυτό. Δεύτερο γιατί πήρε αυτές τις διαστάσεις; Τρίτο πως έγινε δυνατή η σύγκλιση εργατών και φοιτητών; Το σύνθημα «φοιτητές και εργάτες ενωμένοι» τόλεγαν όλοι, το λέμε και σήμερα, λοιπόν;

Εννοείται ότι στη Γαλλία έγινε πράξη.

Ναι. Στη Γαλλία το σύνθημα έγινε πραγματικότητα. Κι αυτό δεν συνέβη επειδή τα είχαν βρει οι ηγεσίες μεταξύ τους. Η γενική απεργία που είχαν προκηρύξει τα συνδικάτα, μετά τη νύχτα των οδοφραγμάτων, στις 13 του Μάη, που διαδήλωναν όλη την ημέρα σαν αντίδραση στην καταστολή, ήταν σημαντικότατη, αλλά ήταν απλώς μια 24ωρη απεργία. Μετά την απεργία και την ολοήμερη μεγάλη διαδήλωση, τη Δευτέρα, δεν συνέβη τίποτα. Και ξαφνικά, Τετάρτη – Πέμπτη αρχίζουν να εκδηλώνονται απεργιακές κινητοποιήσεις και καταλήψεις σε διάφορα εργοστάσια, κι αυτό έγινε χιονοστιβάδα. Η μεγαλύτερη γενική απεργία του αιώνα δεν κηρύχθηκε επίσημα ποτέ.

Γιατί συνέβη αυτό;

Γιατί το ιδεολογικό μήνυμα των φοιτητών άγγιξε τους εργάτες. Οι φοιτητές, καταλήγοντας να στήσουν οδοφράγματα και να πολεμήσουν, έδειξαν ότι δεν είναι τα παιδιά του μπαμπά τους και ταυτόχρονα αγγίζουν άλλες χορδές στους εργάτες. Αυτές που έχουν ρίζες στο σχολείο, όπου γαλλική Ιστορία διδάσκεται χωρίς ωραιοποιήσεις και με αναφορά σε όλες τις ταξικές συγκρούσεις: Η Γαλλία είναι η χώρα που έχει να παρουσιάσει τις περισσότερες επαναστάσεις, και η ιστορία της εκλαμβάνεται από τους Γάλλους σαν μια συνεχής διαμάχη, η οποία όμως τους έχει πάει μπροστά. Έτσι, στο συμβολικό επίπεδο, οι εργαζόμενοι ξαφνικά είδαν ότι οι φοιτητές ήταν κοντά τους. Και, επιπλέον, στο ιδεολογικο-πολιτικό επίπεδο υπάρχει το ανατρεπτικό περιεχόμενο του Μάη: Το «δεν πάει άλλο» των φοιτητών άγγιξε το αντίστοιχο των εργατών.

Τι ήταν τελικά αυτό που έδρασε σαν καταλύτης; Γιατί έγινε ο Μάης;

Γιατί έγινε ο Μάης; Ισχυρίζομαι ότι υπήρχε μια δυσαναλογία ανάμεσα στους κανόνες ζωής που σου επιβάλλανε και σε αυτά τα οποία ήθελες. Κάτι που υπάρχει βέβαια σε όλες τις κοινωνίες. Εδώ έχουμε μια γενιά που δεν γνώρισε το δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο Η προηγούμενη που τον γνώρισε, έμαθε ότι για να ζήσει έπρεπε πρώτα να επιβιώσει και να κρύβεται. Μεγαλώνουν οι καινούργιοι χωρίς πόλεμο, και ξαφνικά τους λένε να πάνε κληρωτοί να πολεμήσουν στην Αλγερία. Μετά προκύπτουν οι Αμερικάνοι με το Βιετνάμ. Αλλά κυρίως, υπάρχουν χιλιάδες άλλα πράγματα που είναι αυθαίρετοι περιορισμοί, π.χ στο σχολείο. Οι κανόνες που σου επιβάλλουν δεν έχουν καμιά αιτιολογία. Η ζωή που μας επιβάλλουν δεν ανταποκρίνονται στη ζωή που θέλουμε. Σε κάθε νέο βράζει μια προσωπική δυσφορία, αλλά δεν κάνει να το λέει.

Εξηγεί αυτό την εξέγερση;

Όχι δεν αρκεί, αυτό υπάρχει παντού. Υπήρξε όμως μια μικρή αλληλουχία συγκυριών, μια σπίθα που έβαλε φωτιά στην πεδιάδα. Συλλαμβάνονται οι 70 που ήταν μαζεμένοι για μια συγκέντρωση για το Βιετνάμ στην αυλή της Σορβόννης παρόλη την προσυνεννόηση πως δεν θα συλληφθούν. . Αυθόρμητα, ο καθένας αισθάνεται ότι η εξουσία δεν διστάζει να παραβεί τους κανόνες που η ίδια θεσπίζει. Χιλιάδες φοιτητές διαδηλώνουν αυθόρμητα και επιτίθενται στην αστυνομία, γεγονός πρωτοφανές. Οι συλληφθέντες καταδικάζονται με αυτόφωρη διαδικασία και η κατάσταση φουντώνει. Ο καθένας βλέπει ότι όλοι υφίστανται την αυθαιρεσία που έχει νοιώσει μοναχικός. Και οι φοιτητές και οι εργάτες στο εργοστάσιο. Το γιατί των φοιτητών περνάει και στους εργάτες και βγαίνουν όλα αυτά τα συνθήματα που ξέρουμε. Και μεταξύ αυτών και το «τα σταματάμε όλα και ξαναρχίζουμε». Είναι η αίσθηση ότι κανείς δεν θέλει πια να είναι γρανάζι. Θέλει να ζήσει και θέλει να ζήσει με τους άλλους. Μέσα στους δρόμους άγνωστοι άνθρωποι κάνουν πηγαδάκια. Αυτό που κάνει το Μάη κάτι το ξεχωριστό είναι η αρμονία του ατομικού ανικανοποίητου με το συλλογικό ανικανοποίητο. Και η δυνατότητα να δράσεις μαζί. Οι λέξεις που κυριαρχούν στο Μάη είναι ΔΡΑΣΗ και ΑΜΦΙΣΒΗΤΗΣΗ. Δράση σημαίνει ζωή. Επιτροπές Δράσης λέγονταν τα σοβιέτ του Μάη, όχι σοβιέτ. Και αμφισβήτηση σημαίνει «Όχι». Όχι στην εξουσία, όχι στην αυθεντία, όχι στην αυθαιρεσία, όχι στον αδικαιολόγητο καταναγκασμό.

Σήμερα ισχυρίζονται κάποιοι ότι ο Μάης πέρα από τη συλλογική αυτή έκφραση ήταν και η αρχή της ατομικότητας.

Μετά το Μάη υπήρξαν άνθρωποι που θέλησαν να καπηλευτούν το Μάη και τον καπηλεύτηκαν. Μετά την ύφεση του κινήματος ο καθένας τράβηξε το δρόμο του. Το ζήτημα στο Μάη δεν ήταν η ατομικότητα αλλά η εναρμόνιση της ατομικότητας με το συλλογικό.

Κάποιοι το πάνε ακόμα πιο πέρα. Ότι συνθήματα του Μάη τα ενστερνίστηκε ο νεοφιλελευθερισμός και την αυτοδιαχείριση του Μάη την έκανε πραγματικότητα με την ευέλικτη εργασία και την ατομική επιλογή. Δουλεύεις μόνος σου, «κερδίζεις» μόνος σου, χειρίζεσαι το χρόνο μόνος σου.

Ο νεοφιλελευθερισμός κάνει τη δουλειά του. Και τον Τσε τον έκανε μπλουζάκια. Και λέξεις όπως «νεωτερισμός» ή «επανάσταση» τις χρησιμοποιούσαν στη διαφήμιση πολύ πρωτύτερα. Απλά από τότε είχαν αρχίσει ήδη οι μορφές ευέλικτης εργασίας. Η ευέλικτη εργασία δεν είναι η αυτοδιαχείριση του χρόνου που έλεγαν το Μάη. Η εξατομίκευση απέναντι στο σύστημα δεν έχει καμμιά σχέση με τον Μάη. Ο Μάης του ’68 ήταν η γενίκευση της ατομικής αντιπαράθεσης στο σύστημα το οποίο σε συνθλίβει, ήταν μια συλλογική ανατρεπτική δράση.

Ο Μάης λοιπόν ήταν όλα αυτά. Φοιτητική εξέγερση, πολιτιστική ρήξη αλλά και η μεγαλύτερη γενική απεργία που γνώρισε ποτέ η Γαλλία. Εκατομμύρια εργαζόμενοι/ες και νέοι/ες στους δρόμους. Γιατί δεν υπήρξε ανατροπή του πολιτικού συστήματος;

Το ότι έγινε απεργία ήταν θέμα μορφής πάλης. Το ουσιαστικό, όμως, ήταν το περιεχόμενο της πάλης. Ήταν η ανατροπή των σχέσεων, το οποίο οδήγησε και σε νέες μορφές αγώνα, όπως οι καταλήψεις των χώρων δουλειάς που ξεκίνησαν τότε.

Το Μάη υπήρξαν εκατοντάδες ανατροπές αλλά ο Μάης δεν είχε στόχο να ανατρέψει το καθεστώς.

Ο Μάης διεκδίκησε αυτονομία της ζωής. Όμως δεν έθεσε θέμα εξουσίας. Και δεν έθεσε θέμα εξουσίας, γιατί δεν υπήρχε συλλογικό υποκείμενο που ενδιαφερόταν για την εξουσία παρότι όλες οι πολιτικές απόψεις κυκλοφορούσαν δραστήρια.

Το αίτημα για μια άλλη κοινωνία ή εν πάση περιπτώσει στοιχεία για μια άλλη κοινωνία, μετά το Μάη έχουμε;

Τους Ζαπατίστας σίγουρα.

Στη Γαλλία;

Βέβαια έχουμε την περίπτωση της Lipp (επιχείρηση ρολογιών που πτώχευσε τη δεκαετία του 70: Την λειτούργησαν αυτοδιοικούμενη οι εργάτες, από την παραγγελία πρώτων υλών μέχρι τη διάθεση των ρολογιών, για τρία χρόνια και πάνω). Δηλαδή έχουμε στοιχεία αυτοοργάνωσης. Οπουδήποτε υπάρχει αυτοοργάνωση, είναι Μάης. Για μένα ταυτίζονται αυτά τα δυο, Μάης και αυτοοργάνωση. Έτσι θα αναφέρω ότι το γκρέμισμα στα συρματοπλέγματα στο Ελληνικό είναι Μάης, γιατί ήταν μια μαζική διεκδίκηση του δικαιώματος στην παραλία. Αν π.χ., υπάρξει αντίδραση κατά της ακρίβειας, λέγοντας ότι εμείς (μια ομάδα ή περισσότερες) θα πληρώνουμε τα μισά και αυτή η ενέργεια γενικευθεί, αυτό είναι Μάης. Η ανατροπή του Αθνάρ στην Ισπανία όπου μέσα από τα κινητά ο κόσμος ενημερώθηκε και κινητοποιήθηκε, ήταν Μάης. Όταν μια κινητοποίηση αποκτά μαζικότητα και ξεπερνά τους οργανωμένους και αυτοί που μετέχουν τη θεωρούν δική τους υπόθεση, αυτό είναι Μάης.

Αυτό μπορούμε να το πούμε και για το αντιπαγκοσμιοποιημένο κίνημα, το Σιάτλ…

Δεν είναι ακριβώς το ίδιο πράγμα, γιατί αυτοί που πάνε εκεί έχουν από πριν μια ιδεολογία, ενώ ο Μάης είναι αυτό που συμβαίνει αυτή τη στιγμή και γενικεύεται.

Αυτό που ξεκινάει αυτή τη στιγμή μερικοί, λίγο ή πολύ, το έχουν σκεφθεί από πριν, έχουν θα λέγαμε μια ιδεολογία…

Μα και στο Μάη υπήρχε αυτό.

Αυτό ακριβώς, άρα και στο Σιάτλ είχαμε τέτοια στοιχεία. Να επιστρέψουμε όμως στη Γαλλία και το Μάη. Πριν τις κινητοποιήσεις υπήρχαν συζητήσεις ιδεολογικές, η Πολιτιστική Επανάσταση για παράδειγμα επηρέασε αρκετά..

Και πριν και κατά τη διάρκεια των κινητοποιήσεων και μετά έγιναν πολλές συζητήσεις πολιτικές και ιδεολογικές. Αναφέρω τη συζήτηση για το Βιετνάμ, που ήταν αρκετά έντονη για το σύνθημα «Ειρήνη στο Βιετνάμ» ή «Έξω οι Αμερικανοί από το Βιετνάμ»;
Η Πολιτιστική Επανάσταση θεωρήθηκε συνέχιση της επανάστασης παρόλο που είχε εγκαθιδρυθεί ο λεγόμενος σοσιαλισμός. Και ότι οι μάζες συνέχιζαν να έχουν τον πρώτο λόγο. Μετά, όμως, οι περισσότερες μαρτυρίες μιλάνε για χειραγώγηση.

Να σταθούμε για λίγο στις κινητοποιήσεις να δούμε τη στάση της αριστεράς και το ρόλο της. το Γαλλικό Κ.Κ είχε μια αρνητική στάση;

Η στάση της ήταν πρώτο να καταλάβει τι γίνεται και δεύτερο να τοποθετηθεί.
Το Κ.Κ είχε μια επαμφοτερίζουσα στάση. Στην αρχή είναι σαφώς αρνητικό. Αλλάζει όμως γραμμή από τη μια μέρα στην άλλη και προσπαθεί να είναι από δίπλα. Όταν ξεδιπλώνονται οι μεγάλες απεργίες επειδή ελέγχει την ηγεσία της CGT, το ΓΚΚ προσπαθεί να μετατρέψει το εργατικό κίνημα σε διεκδικητικό κίνημα και κάνει τις συμφωνίες της Γκρενέλ. Το ΚΚ, εθισμένο να σκέφτεται με όρους εξουσίας και έχοντας μπροστά του μια άγνωστη θάλασσα προσπάθησε να προσαρμοστεί και να επωφεληθεί.

Υπήρχαν και οι άλλες οργανώσεις της αριστεράς;

Βεβαίως, υπήρχαν πολλές οργανώσεις τροτσκιστικές, μαρξιστικές-λενινιστικές, κομμουνιστικές διαφόρων αποχρώσεων, αναρχικές, πολλές οργανώσεις μικρές και μεγάλες. Η καθεμιά αντέδρασε ανάλογα με τι κουβαλούσε.

Έχουμε τόσα γεγονότα στους δρόμους δεν έχουμε καμία όμως κατάληψη ενός πολιτικού στόχου, ενός δημόσιου κτιρίου..

Να τον καταλάβουν και να το κάνουν τι; Να το λειτουργήσουν; Η ανώτερη συμβολική πράξη ήταν το κάψιμο του χρηματιστηρίου. Κατέλαβαν τις σχολές, θέατρα, κινηματογράφους.

Με όλες αυτές τις διαδηλώσεις, τη φωτιά στο χρηματιστήριο, τα εκατομμύρια στους δρόμους, για το ζήτημα της βίας υπήρξε καμία συζήτηση; Έχει γραφτεί ότι υπήρξαν τρεις νεκροί.

Ήξερα για τρεις: δυο εργάτες στο Σοσώ και ένας μαθητής που πνίγηκε. Η βία όμως ήταν στην ημερήσια διάταξη με την έννοια της αστυνομικής βίας, τα οδοφράγματα ήταν η κατ’ εξοχήν βία, η βία της αντίστασης, με χαρακτήρα και συμβολικό αλλά και υλικότατο. Και οι συζητήσεις περί βίας ήταν στην ημερήσια διάταξη.

Οι οργανωμένες δυνάμεις της αριστεράς είχαν ρόλο στην καθημερινή δράση;

Στις επιτροπές δράσεις υπήρχαν άτομα οργανωμένα άλλα και άλλοι (οι περισσότεροι) ανοργάνωτοι. Εκεί κατέβαζαν ενδεχομένως κάποια γραμμή, αλλά οι γραμμές που αποτελούσαν μια μονότονη επανάληψη των γνωστών αναλύσεων είχαν πρόβλημα. Αυτό που έχει σημασία σε αυτές τις διαδικασίες είναι ότι οι οργανώσεις όφειλαν να ασχοληθούν με το άμεσο πρακτέο της επανάστασης και όχι με γενικές αναλύσεις: οι συνελεύσεις ήταν αμείλικτες για τους ξερόλες. Καταλυτικό ρόλο έπαιξαν οι μεγάλες γενικές συνελεύσεις. Στις συνελεύσεις έμπαιναν όλες οι ιδέες στο καζάνι, αναμορφώνονταν και έπαιρναν το δρόμο για την πραγματοποίησή τους. Αυτό το στοιχείο του Μάη οι αναλυτές το έχουν ψιλοξεχάσει.

Αυτό το έχουν ξεχάσει, όπως και το γεγονός ότι οι κινητοποιήσεις μπορεί να ξεκίνησαν από τα πανεπιστήμια, εξαπλώθηκαν όμως σε όλη την κοινωνία.

Εξαπλώθηκαν εκεί όπου ήταν πιο κοινή η αίσθηση του μάταιου της σύγχρονης κοινωνικής οργάνωσης στους χώρους δουλειάς, στους χώρους μάθησης κ.λ.π

Γιατί συζητιέται ακόμα ο Μάης;

Αν μιλάμε για τον Μάη είναι γιατί είναι η ζωή τώρα. Και είναι εφικτή τώρα. Αν κλείσεις την τηλεόραση θα δεις ότι και ο διπλανός σου έχει τις ίδιες φοβίες, τις ίδιες αγωνίες και τις ίδιες απολαύσεις με σένα. Η δυνατότητα του Μάη θα υπάρχει όσο οι άνθρωποι ρωτούν «Γιατί;».

(βλέπε ανάρτηση στο: file:///E:/My%20Files/mai%2068%20epohi.html)

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: