Skip to content

Ποιος διάλογος, για ποια παιδεία;*

Ιανουαρίου 25, 2016
Ενώ διαρκούσε το συνέδριο της Ομοσπονδίας των Πανεπιστημιακών Δασκάλων (ΠΟΣΔΕΠ), δημοσιεύτηκε συνέντευξη του καθηγητή Πολιτικής Ιστορίας Θάνου Βερέμη, νεοδιορισμένου προέδρου του Εθνικού Συμβουλίου Παιδείας (ΕΣΥΠ), πάνω στα προβλήματα της Ανώτατης Παιδείας.

Συνέντευξη που προκάλεσε αλγεινή εντύπωση στους συνέδρους, που επί τριήμερο προσπαθούσαν να εντοπίσουν και τα κακώς κείμενα και τα αίτιά τους και τις προτεινόμενες λύσεις. Ο καλός συνάδελφος παραθέτει μια σειρά συμπτώματα χωρίς καμία σύνδεση ούτε ιεράρχηση, καθώς και «μέτρα» για την αντιμετώπιση του καθενός ξεχωριστά. Αναφέρεται στη διευκόλυνση των μετεγγραφών μεταξύ ευρωπαϊκών πανεπιστημίων, στους καθηγητές που απουσιάζουν από τα μαθήματά τους, στους φοιτητές που παρατείνουν τις σπουδές εσαεί, στο μοναδικό διδακτικό βιβλίο, στις πανεπιστημιακές βιβλιοθήκες, στην παροχή δωρεάν συγγραμμάτων, στη μετατροπή των λυκείων σε φροντιστήρια, και σε μερικά άλλα, σαν τα ιδιωτικά πανεπιστήμια που θα ανταγωνίζονται τα δημόσια, όπως τα περίπτερα(!) μεταξύ τους.

Ισως η αβασάνιστη προβολή «λύσεων» και η απουσία επιχειρηματολογίας να οφείλονται στο είδος γραφής (συνέντευξη), το οποίο να αδικεί τον Θ.Β. Ειδεμή, η διαδικασία διαλόγου στο ΕΣΥΠ είναι υπονομευμένη: το υπουργείο έχει έτοιμες προτάσεις και δεν θα δεχτεί παρά επουσιώδεις τροποποιήσεις. Ο Εθνικός Διάλογος για την Παιδεία θα έχει λήξει πριν καν αρχίσει (ούτε καν σε έξι μήνες, όπως ζήτησε ο πρωθυπουργός). Θα υιοθετηθούν «μέτρα» που τίποτα δεν θα λύσουν· ορισμένα μάλιστα θα οξύνουν τα προβλήματα. Και με τον επόμενο υπουργό θα έχουμε πάλι μία από τα ίδια, και χειρότερα. Διότι η ελληνική παιδεία πάσχει από πολύχρονη ασθένεια. Και θεραπεία συμπτωμάτων χωρίς γνωμάτευση (ή με γνωμάτευση θατσερικού τύπου) καλό δεν κάνει.

Αλλά ας μπούμε στην ουσία. Οντως υπάρχουν «αιώνιοι φοιτητές» και απόντες καθηγητές. Οταν υπάρχουν δικαστικοί που χρηματίζονται, αστυνομικοί που εκδίδουν αλλοδαπές ή δημοσιογράφοι που ροκανίζουν μυστικά κονδύλια (και δεν λέω τίποτα για τα φακελάκια και τους αποδέκτες τους) θα ‘ταν αφύσικο το πανεπιστήμιο να ‘χει παραμείνει άσπιλο κι αμόλυντο. Στην Ελλάδα επικρατεί γενικευμένη ανοχή: Για την αποκατάσταση της ηθικής και την τήρηση των προσχημάτων καταφεύγουμε κατά καιρούς σε τιμωρία κάποιων ενόχων, εξιλαστηρίων θυμάτων, χωρίς να θίγουμε τις γενεσιουργές αιτίες. Και χωρίς να διορθώνουμε τίποτα.

Γιατί αποτελούν πρόβλημα οι φοιτητές που χάνουν πάνω από δύο χρόνια σπουδών; (Και γιατί δύο και όχι τρία ή ένα; Από ποια κολοκυθιά προκύπτει;) Το ποσοστό τους είναι αμελητέο (στο Πολυτεχνείο τουλάχιστον -αν ο Θ.Β. έχει πλήρη στοιχεία, καλό θα ‘ταν να τα δημοσιοποιήσει). Στα μαθήματα δεν έρχονται, στις εξετάσεις πότε πότε. Βιβλία δεν παίρνουν. Τόσο σε χρήμα όσο και σε γραφειοκρατικό φόρτο ελάχιστα κοστίζουν στην πολιτεία. Επιβαρύνουν τους εαυτούς τους ή τις οικογένειές τους, όχι άλλους. Την κηδεμονία τους επιζητούμε;

Αντίθετα, οι καθηγητές που δεν κάνουν μάθημα αποτελούν πρόβλημα, αν και τα μαθήματα δεν χάνονται αλλά γίνονται από συνεργάτες (δεν λέμε πλέον βοηθούς), παρότι αυτοί αποτελούν εξαίρεση. Εξαίρεση που ίσως γενικευθεί, γιατί προς τα εκεί σπρώχνουν οι σχεδιαζόμενες μεταρρυθμίσεις. Αυτοί οι καθηγητές νέου τύπου κάθε άλλο παρά αργόμισθοι είναι: εξασφαλίζουν χρηματοδοτήσεις, συμβόλαια και προγράμματα, μετέχουν σε επιτροπές, κάνουν δημόσιες σχέσεις, προσλαμβάνουν ή προσελκύουν ανθρώπους και τους δίνουν ιδέες, κατευθύνσεις, δουλειά. Εχουν μετατραπεί σε μάνατζερ και η διδασκαλία σε δευτερεύον καθήκον. Η έδρα έχει αναβιώσει όχι πλέον ως φέουδο, αλλά ως επιχειρηματική μονάδα. Φτάνοντας μέχρι την ίδρυση κερδοσκοπικών εταιρειών παροχής υπηρεσιών, όπως καταγγέλθηκε στο συνέδριο της ΠΟΣΔΕΠ.

Αλλά αυτά είναι συνέπεια (ακραία ίσως), της πολιτικής όλων των τελευταίων κυβερνήσεων. Ο τακτικός προϋπολογισμός μειώνεται και τα ΑΕΙ καλούνται να αναζητήσουν άλλους πόρους, κοινοτικούς ή ιδιωτικούς. Η γνώση δεν θεωρείται πλέον κοινωνικό αγαθό αλλά εμπόρευμα προς αξιοποίηση. Εχει επικρατήσει η εξίσωση έρευνα = προγράμματα = χρήμα· σε τέτοιο βαθμό, ώστε στις εξελίξεις διδασκόντων να αναφέρεται πόσα προγράμματα και πόσα χρήματα έφερε ο κρινόμενος. Δεν μιλάμε για μεταπτυχιακό κύκλο σπουδών, αλλά για προγράμματα με ημερομηνία λήξης κι ενδεχομένως επανέγκρισης. Η επικρεμάμενη «αξιολόγηση» συνίσταται στην ίδρυση ενός κεντρικού μηχανισμού ελέγχου για την κατανομή κονδυλίων στα πανεπιστήμια (και για το βόλεμα ημετέρων), ανάλογα με τις «επιδόσεις» τους: περίπου όπως το ΔΝΤ, που κάνει τους φτωχούς φτωχότερους.

Η λογική της αγοράς οδηγεί σε υποβάθμιση, ιδιαίτερα αισθητή στα περιφερειακά πανεπιστήμια. Εχουμε μείωση εσόδων και υπερδιπλασιασμό φοιτητών την τελευταία πενταετία. Το διδακτικό έργο καλύπτεται κατά πολύ από συμβασιούχους 407, με ακαδημαϊκά προσόντα αλλά με άθλιες συμβάσεις και σε ανεπαρκή αριθμό: στην Πάτρα φτάσαμε να μοιραστεί μια θέση σε 16 άτομα, ενώ στο Αιγαίο οι πιστώσεις του έτους κάλυψαν μόνο το χειμερινό εξάμηνο – για το εαρινό υπολογίζουν στο μάννα εξ ουρανού.

Δεν είναι όμως μόνο χρηματικά τα αίτια τής υποβάθμισης. Ορθά επισημαίνει ο Θ.Β. την προσκόλληση στο μοναδικό σύγγραμμα ή την ανεπάρκεια του Λυκείου. Η υποβάθμιση οφείλεται στη συνολική αντίληψη που έχει η κοινωνία μας για τη γνώση (παρά τις φλυαρίες περί κριτικής σκέψης): Δεν είναι η γνώση που μετράει αλλά το πτυχίο, που είναι εμπορεύσιμο (εξού και το μέλημα για τυποποίηση πτυχίων και πτυχιούχων σε ευρωπαϊκό επίπεδο) καθώς και εφόδιο για κοινωνική άνοδο. Το περιεχόμενο λίγο μετράει: αρκεί να μη γινόμαστε τελείως ρεζίλι. Και το κρίσιμο σημείο είναι η πρόσβαση στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, δηλαδή το εξεταστικό σύστημα, κομβικό σημείο τού εκπαιδευτικού μηχανισμού. Με την τραγική αλληλουχία: αδιάβλητες εξετάσεις σημαίνει «αντικειμενική» βαθμολόγηση, που σημαίνει παπαγαλία, που σημαίνει πνευματική στείρωση . Με τους εφήβους άλογα ιπποδρόμου για το ντέρμπι τής ζωής τους, χωρίς χρόνο δικό τους, με μίσος προς την καταπίεση της μάθησης. Και με τους εκπαιδευτικούς των χαμηλότερων βαθμίδων κακοπληρωμένους παιδοφύλακες του συστήματος: αν θέλουν πιο πολλά λεφτά, ας κάνουν ιδιαίτερα μαθήματα.

Περισσότερο από τους μισούς υπουργούς Παιδείας, από την εποχή Γ. Ράλλη, έχουν επιχειρήσει αναδιάρθρωση του εξεταστικού συστήματος. Χωρίς να θιγεί η παπαγαλία. Και χωρίς επιτυχία. Κι αυτό θα συνεχιστεί, η προφητεία είναι εύκολη. Διότι η αναβάθμιση της Παιδείας ξεπερνάει το εξάμηνο, ξεπερνάει την τετραετία. Είναι υπόθεση μακροπρόθεσμη, και σημαίνει ότι η Παιδεία γίνεται κοινωνική προτεραιότητα και όχι απλώς θεσμός για ατομική χρήση. Η αναβάθμιση της Παιδείας σημαίνει χρηματοδότηση, και όχι μόνο. Σημαίνει αναβάθμιση των εκπαιδευτικών κάθε βαθμίδας. Αν το έργο θεωρείται σημαντικό, δεν το αναθέτεις σε παρίες. Το αναθέτεις στους καλύτερους, με επιλογή και σωστή προετοιμασία, και τους πληρώνεις καλά, σε χρήμα και σε χρόνο.

Αλλά αυτό δεν αρκεί. Χρειάζεται αναβάθμιση του περιεχομένου των σπουδών, εξειδίκευση κατά κλάδο και κατά ηλικία, επιλογή της αναλογίας ανάμεσα στη συσσώρευση γνώσεων και την εμβάθυνσή τους, και πολλά άλλα συναφή. Κι αυτά δε γίνονται με κυβερνητικές ή διοικητικές παρεμβάσεις. Χρειάζεται κινητοποίηση συνειδήσεων.

Εναν αιώνα μετά τα πειραματικά σχολεία του Ντεκρολί και της Μοντεσόρι, μισόν αιώνα μετά τον Νέιλ και το σχολειό του Σόμερχιλ, βρισκόμαστε πολύ πίσω απ’ αυτούς. Οφείλουμε, όσοι αγωνιούμε για την Παιδεία, εκπαιδευτικοί και μη, να ξεπεράσουμε το επίπεδο της καταγγελίας, να αρθρώσουμε προτάσεις, γενικές κι εξειδικευμένες, όπως π.χ. την ίδρυση ενός φορέα για τη διάσωση της Γεωμετρίας ή τη συγκέντρωση, συστηματοποίηση και διάδοση υλικού για τα εκπαιδευτικά συστήματα διαφόρων χωρών και τα προβλήματά τους. Και μόνον εάν υπάρξει μια κρίσιμη μάζα από εθελοντές, για την αναβάθμιση της Παιδείας, μπορούμε να ελπίζουμε σε κοινωνική ευαισθητοποίηση και αλλαγή πορείας.

Ως τότε, ας βουλιάζουμε χαρούμενα όλοι μαζί. Κι ας απαιτούμε από την κυβέρνηση, την κάθε κυβέρνηση, τουλάχιστον να μη βλάπτει, στερώντας την τροφή του ασθενούς και κάνοντάς του λίφτινγκ.

____________________________
* Δημοσιεύτηκε στην ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ – 22/01/2005, απαντώντας σε συνέντευξη του Θάνου Βερέμη, προέδρου του ΕΣΥΠ. Δύο ομότιτλα άρθρα έχουν ακολουθήσει, το 2009 και το 2016, εδώ https://venios.wordpress.com/2016/01/25/%CF%80%CE%BF%CE%B9%CE%BF%CF%82-%CE%B4%CE%B9%CE%AC%CE%BB%CE%BF%CE%B3%CE%BF%CF%82-%CE%B3%CE%B9%CE%B1-%CF%80%CE%BF%CE%B9%CE%B1-%CF%80%CE%B1%CE%B9%CE%B4%CE%B5%CE%AF%CE%B1-%CE%BE%CE%B1%CE%BD%CE%AC%C2%B9/ και https://venios.wordpress.com/2016/01/25/%CF%80%CE%BF%CE%B9%CE%BF%CF%82-%CE%B4%CE%B9%CE%AC%CE%BB%CE%BF%CE%B3%CE%BF%CF%82-%CE%B3%CE%B9%CE%B1-%CF%80%CE%BF%CE%B9%CE%B1-%CF%80%CE%B1%CE%B9%CE%B4%CE%B5%CE%AF%CE%B1-%CF%84%CF%81%CE%B9%CF%821/

 

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: